• تاریخ : ۲۶ام اردیبهشت ۱۳۹۷
  • موضوع : ایرانی

عقیق:مسجد از حیاتی‎ترین پایگاه‎های فرهنگی و مذهبی مسلمانان هست و در قرآن و عترت آثار و برکات فراوانی را برای آن بر شمرده‌‏اند.

این
مکان مقدس از دوران صدر اسلام همواره مورد توجه بوده هست تا حدی که نقش
بسزایی را در پیروزی‌های مسلمانان در دوران‌های مختلف تاریخ اسلام ایفا
کرده هست. پیامبر اکرم(ص) نخستین اقدامی که پس از هجرت به مدینه انجام
دادند، بنای مسجدی بود که بعدها به عنوان مسجدالنبی شناخته انجام گرفت که از جهت
شأن و مقام، دومین مسجد مقدس بعد از مسجدالحرام هست. در واقع می‎توان گفت
پیامبر(ص) و اهل‎بیت عصمت و طهارت(ع) نگاه وسیع‌‏تری به این مکان مقدس
داشتند و آن را پایگاهی برای نیروسازی و کادرسازی مسلمانان برای فهم مفاهیم
دینی و بعد زمینه‏‌سازی تشکیل تمدن عظیم اسلامی تلقی می‎کردند. 

در
دوران معاصر و انقلاب اسلامی ایران، مساجد به همین شکل به عنوان
پایگاه‏‌های مردمی نقش زیاد مهمی را در پیروزی سپاه حق و انقلاب اسلامی
ایران ایفا کردند. امام خمینی(ره) در این باره فرمودند «این مساجد بود که این پیروزى را براى ملت ما درست کـــرد».
(صحیفه امام، ج‏۱۳،ص۱۵) ایشان به تبعیت از سیره اجداد مطهر خود، مقدمات
اولیه قیام خود را از مساجد و در قالب سخنرانی‎های آتشین بر ضد رژیم کفر
فراهم کردند. همچنین در دوران دفاع مقدس این مساجد بودند که کار اعزام
نیروهای رزمنده به جبهه‌های جنگ علیه کفر را بر عهده داشتند.

متأسفانه
طی سالیان اخیر شاهد اُفت کارکرد مساجد در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی
بودیم. این ضعف کارکرد باعث لطمه به ساختار اصلی و تشکیلاتی مساجد و در
نتیجه کاهش جمعیت در این اماکن مقدس انجام گرفت که در این بین سهم جدایی جوانان و
نوجوانان از مساجد زیاد از اقشار مختلف سنی بوده هست. 

در
این زمینه و به مناسبت دهه تکریم مساجد خدمت حجت‌الاسلام صفیاری،کارشناس
مسائل دینی و امام جماعت برگزیده سال ۹۱ رسیدیم تا از نظرات  و نظریات وی
در راستای بهبود کارکرد مساجد به خصوص در زمینه جذب نوجوانان به این اماکن
مقدس گفت‌وگویی ترتیب دهیم. 

مسجد
جامع حسین بن علی(ع) مسجدی هست که حجت‌الاسلام صفیاری امامت جماعت آن را
بر عهده دارد. این مسجد امسال برگزیده جشنواره «پیوند مسجد و مدرسه» انجام گرفت. 

* به نظر شما از منظر قرآن و عترت(ع) دنبال از بنای مسجد چیست؟

در
قرآن مفهوم مسجد در چندین آیه ذکر شده هست که در این بین مساجدی مثل
مسجدالاقصی و مسجدالحرام به عنوان مساجد شاخص جبهه حق و مسجد ضرار نیز به
عنوان مسجدِ شاخص جبهه نفاق مطرح شده هست.

اما آنچه که قصد دارم از نگاهِ قرآنی به آن اشاره کنم، این آیه هست: «لا
تَقُمْ‏ فیهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى‏ مِنْ أَوَّلِ
یَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أَنْ
یَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرین‏
؛ هرگز
در آنجا نایست، دلیل که مسجدى که از روز نخستین بر پایه تقوا بنا شده،
سزاوارتر هست که در آن [به نماز] ایستى. [و] در آن، مردانى‏ اند که دوست
دارند خود را پاک سازند، و خدا کسانى را که خواهان پاکى ‏اند دوست
مى‌‏دارد.» لذا اساس مسجد از روز نخست بر پای تقوا نهاده شده هست، لذا بناست
در مسجد تربیت انسان تحقق یابد، بناست در مسجد انسان­سازی رخ دهد؛ اگر
رویکرد مساجد به این سمت و سو حرکت کند، به نظرم به آن دنبال اصلیِ جایگاه
مسجد خواهیم رسید.

قرآن و عترت نگاه جامع به مسجد دارند

در روایات نیز نسبت به مسجد تأکیداتِ فراوانی از سوی معصومین شده هست و در
این بین به مسجد از منظر تربیتی افزایش توجه داده‌اند تا نگاهِ ظاهری؛ لذا
مسجد باید محلِ تربیت و جذب انسان­‌ها به توحید و محل جذب نوجوانان و
جوانان نسبت به دین میباشد. آنچه از آیات و روایات برداشت می‌شود به این صورت
هست که مسجد باید جامعیت داشته میباشد، لذا در صدر اسلام هم می­‌بینیم همۀ
پلن‌های جامعۀ اسلامی از جمله قضاوت، حکومت‌داری، تربیت انسان‌ها، رفع
مشکلات مردم، کادرسازی برای تدارک نیروی نظامی و … در این مکان مقدس رخ
می‌داد، اما بنا بر شرایطی به دلیل توسعۀ نظام­های حکومتی این امر از مسجد
خارج شده هست، اما به اعتقاد من هنوز می­‌شود رویکرد مساجد را به این سمت
برد و اتفاقات حیاتی را در مسجد رقم زد و باید نگاهِ جامع به مسجد داشت؛ قرآن
و اهل­‌بیت(ع) نگاهِ جامع نسبت به مسجد داشتند.

* با توجه به اینکه شما تعامل خوبی با قشر کودک و نوجوان ایجاد کردید، چه راهکارهایی برای جذبِ این قشر مستعد در نظر دارید؟

 عوامل
مختلفی می­‌تواند در جذب نوجوانان به مسجد مؤثر میباشد. یک عامل به تنهایی
نمی‌­تواند عامل میباشد. من به تعداد عامل که خود در مسجد به آنها پرداختیم،
اشاره می‌­کنم:

مسجد برای جذب نوجوانان نظام تربیتی مستقل داشته میباشد

 برای جذب نوجوان، جوانان و کودکان به مسجد ابتدا مسجد باید یک نظامِ
تربیتیِ مستقل داشته میباشد؛ یعنی باید دارای پلن میباشد، اگر بدون پلن
نسبت به جذب جوانان و نوجوانان اقدام کند، یا موفق نخواهد انجام گرفت و یا اگر در
جذب موفق انجام گرفت، قطعاً در تثبیت و رشد نوجوانان و جوانان موفق نخواهد انجام گرفت؛ یعنی
باید امام جماعت و کادر فرهنگی مسجد یک نظام تربیتی برای جذب داشته باشند؛
به صورت حتم شیوه­‌های جذب نیز اهمیت دارد:

گام نخست، بسترسازی هست.
ما اگر بخواهیم به یک مظروفی شکل زیبایی دهیم، این مظروف نیاز به ظرفِ
زیبایی نیز دارد. به ظرفی که به آن شکلِ خوبی بدهد؛ این مسجد فی‌نفسه به
عنوان یک ظرف حقیقی هست که تکویناً انسان­‌ساز هست. اگر نوجوان و جوان در
قالب این ظرف قرار بگیرد، شکل این ظرف را به خودش خواهد گرفت، اما خیلی حیاتی
هست که این ظرف و این بستر را برای حضور جوانان و نوجوانان در مسجد آماده
کنیم. آیا هیات امنا، خادمان و حتی نمازگزاران ما برای جذب جوانان و
نوجوانان توجیه هستند؟ اگر ایشان توجیه نباشند، احتمال دارد در روند جذب
مشکلاتی را ایجاد کنند. ما در مسجد نیز این کار را کردیم. ابتدا هیأت امنا
را توجیه کردیم. در بین سخنرانی­‌ها اهمیت و ضرورتِ جوانان و نوجوانان برای
نمازگزاران و مردم را توجیه کردیم؛ زیرا معمولاً شاکلۀ کلی مسجد ردۀ سنی
پیرمرد بود.

پس گام نخست بسترسازی هست، بسترِ مسجد باید برای حضور جوانان و نوجوانان آماده شود.

مدرسه بهترین مکان برای پیوند نوجوانان با مسجد هست

 گام دوم در جذب جوانان و نوجوانان، رفتن به سوی ایشان هست. در گذشته
جوانان و نوجوانان خود به مسجد مراجعه می­‌کردند و درخواست ثبت ­نام یا
حضور در مسجد می­‌دادند، اما آیا اکنون اینچنین هست؟ الان اینطور نیست که
شما در مسجد بنشینید و بگویید نوجوان خودش به مسجد مراجعه می­‌کند؛ شاید
درصد کمی از جوانان و نوجوانان به مسجد مراجعه کنند؛ پس ما باید سراغ
جوانان و نوجوانان برویم. نخستین و برترین اماکن جمعیت دنبال، مدرسه هست. باید
مسجد پیوند خوبی با مدرسه برقرار کند.

برای حضور در مدرسه نیاز به فرآیندی هست

 آیا برای ایجاد این ارتباط نیاز به حضور هیأت امنای مسجد هست؟ چگونه باید
با مدیر مدرسه هماهنگی صورت گیرد؟ اگر ناهماهنگ بود ما چگونه می‌­توانیم
او را نسبت به حضورمان توجیه کنیم؟ خیلی مواقع مدیران با نشان دادن قوانین
تعلیم و پرورش (که افراد خارج از مدرسه نمی‌توانند به مدرسه ورود داشته
باشند) مواجه می‌­شویم، چطور باید مدیر را هماهنگ کنیم؟ اینها همه فرآیند
دارد. چطور باید با نوجوان ارتباط برقرار کنیم و او را جذب مدرسه کنیم؟
چطور خودمان و پلن­‌هایمان را برای نوجوان تعریف کنیم که برای او ایجاد
انگیزه کند که داخل مسجد بیاید و ثبت ­نام کند؟ اینها همه فرآیندی دارد.

 به
نظرم آنچه در بحث مدرسه می‌تواند حیاتی میباشد، برگزاری اردو هست. با برگزاری
اردو، ائمه جماعات و فعالان فرهنگی و مربیان تربیتی میتوانند جذب خوبی
انجام دهند، اما نیاز هست یک اردوی با پلن و با دنبال صورت گیرد. اگر کادر
تربیتی متشکل از دانشجویان و طلاب جوان و فاضل در این جمع حضور داشته
باشند و با نوجوانان ارتباط بگیرند مطلوب هست. در این اردو دانش‌آموزان به
گروه­‌های مختلفی تقسیم‌بندی شوند. اگر مثلاً ۶۰ نفر هستند، هر ۱۰ یا ۲۰
نفر به یک مربی سپرده شود و فرآیند جذب در اردو اتفاق بیفتد. تکریم شخصیت،
ایجاد محبت و رفاقت و دوستی در اردو، نشاط و شادابی و جذابیت در اردو
می­‌تواند عوامل جذب نوجوانان به مسجد میباشد.

سؤال
اینکه آیا با فرآیند جذب از مدرسه کارها پایان می‌شود؟ این گام نخست ماست.
اگر نوجوان وارد مسجد انجام گرفت و مسجد را بدون محتوا، بی­‌نظم، بدون پلن و
بدون دنبال دید، قطعاً از مسجد دفع خواهد انجام گرفت. در این حالت آسیبش زیاد از زمانی
هست که به مسجد جذب نشده بود. پس زمانی که جذب انجام گرفت، ما باید برای تثبیت
جوانان و نوجوانان در مسجد پلن و راهکار داشته باشیم؛ یکی از راهکارهایی
که می‌­تواند برای تثبیتِ نوجوانان در مسجد به غیر از تکریم شخصیت و
پلن‌­های جذاب و بانشاط میباشد، مسئولیت‌­دهی در مسجد هست؛ با این کار
حضور آنها را در این مکان‌های مقدس تثبیت و آن‌ها را تبدیل به کادر برای
آیندۀ مسجد، فردا نظام اسلامی و انقلاب می­‌کنیم تا بتوانند در مسجد در یک
دورۀ ۱۰ ساله شیوه­‌های مدیریت و کارهای فرهنگی و کارهای سیاسی را فرا
گیرند.

سازماندهی و مسئولیت‌دهی به نوجوانان در مسجد

ما در مسجد برای واحد جوانان و نوجوانان زیاد از ۱۵۰۰ مسئولیت تعریف کردیم و
برای هر مسئولیت شرح وظایف نوشتیم. هر نوجوان را تک تک نسبت به مسئولیت
توجیه و بستر را برای او توسط مربی فراهم می­‌کنیم. همین که به نوجوان در
مسجد مسئولیت می­‌دهیم، احساس می­‌کند جزئی از مسجد و تشکیلاتِ مسجدی شده
هست. لذا سازماندهی، ساختارسازی و مسئولیت‌­دهی در مسجد برای جذب و تثبیت نوجوانان زیاد حیاتی هست و کارکردِ مهمی دارد.

* متأسفانه گاهاً از سوی متولیان مساجد برخورد نامناسبی با قشر کودک و نوجوان صورت میگیرد تا حدی که باعث دوری این قشر مستعد از محیط مساجد می‌شود.

در
آسیب‌­شناسی دفع نوجوانان از مسجد باید گفت عوامل مختلفی وجود دارد که به
یک مورد آن اشاره کردید که همان کارگزاران مسجد هستند. هیأت امنا،
نمازگزاران، بسیج و امامت جماعت در دفع یا جذب نوجوانان به مسجد مؤثرند. یک
امام جماعت خودش می‌­تواند هم عامل جذب و هم عامل دفع میباشد؛ یک خادم نیز
اینگونه هست. متأسفانه تشکیلات فعلی مساجد هنوز به آن ساختار و تشکیلاتِ
واقعی خود دست نیافته هست. به صورت حتم الحمدلله امور مساجد در این تعداد سال اخیر
نسبت به نظام­مندی مساجد قوانینِ مناسبی را برای آن قرار کرده هست تا وضعیت
فیزیکی و محتوایی آن تقویت و وضعیت خادمین و هیأت ­امناء سازماندهی شود،
اما نقش اصلی و محوری در توجیه این
افراد و برطرف کردن عوامل دفع نوجوانان در مسجد را باید امام جماعت ایفا
کند. امام جماعت باید عوامل مسجد را توجیه کند.
اگر هیأت
امنایی هر از گاهی عامل دفع نوجوان می‌­شود، باید او را توجیه کند. حتی
نمازگزار یا پیرمردی که عامل دفع نوجوان هست باید توجیه کند.

برگزاری جلساتی ویژه رسیدگی به امور نوجوانان

به نظرم امام جماعت زیاد حیاتی هست. در صورت کلی امام جماعت خودش نقش ایفا
کند. مردم، خادم و هیأت امناء تابع امام هستند، اگر ببینند امام جماعت نسبت
به حضور نوجوان و یا دفع نوجوانان حساسیت دارد، نسبت به رفتار با آنان دقت
بیشتری می‌کنند. ما برای این منظور نگاه­مان را به خادم اصلاح کردیم. خادم
را نسبت به پلن و حضور نوجوانان توجیه کردیم. بارها جلسه با هیأت امنا
برگزار کردیم. در حال حاضر جلسات مخصوص برای پلن واحد نوجوانان با هیأت
امناء داریم؛ ابتدا موضوع جلسه را اعلام می‌­کنیم بعد واحد نوجوانان و
مصوبات ایشان در هیأت امنا را می­‌گیریم؛ یعنی جلسه ویژه و خاص برای واحد
نوجوانان برگزار می­‌کنیم؛ اینها همه نشان می­‌دهد امام جماعت  دغدغۀ جذب
نوجوان دارد، دغدغۀ عدم دفع نوجوان از مسجد را دارد. این کارکردها برای
خادم تداعی می­‌شود که برای حضور نوجوانان در مسجد نقش اساسی دارد و باید
نسبت به آن احتیاطِ بیشتری داشت. لذا نقش اصلی را امام جماعت ایفا می‌­کند.

منبع:تسنیم

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما